ARCHIWUM
powrót

"ZAMKI I PAŁACE OPOLSZCZYZNY"

ZAMKI - jako warowne budowle mieszkalne powstają na przełomie pierwszego i drugiego tysiąclecia naszej ery. Były siedzibami panujących, stanicami rycerskimi, czasem i gniazdami rozbójników.
Najstarszą wiadomość o warowniach ziemi opolskiej spotykamy w zapiskach tzw. "Geografa bawarskiego" (poł. IX w.) oraz w relacji, o sto lat późniejszej, Ibrahima Ibn Jakuba.
Rozkwit murowanej architektury zamkowej na Opolszczyźnie przypada na czasy gotyku w XIII - XV stuleciu.
Architektura zamków zależna była od wielu czynników. Naj-ważniejszy z nich stanowiła oczywiście warowność związana z aktualnym rozwojem sztuki wojennej. Lokalizacja, oprócz względów strategicznych, warunkowana była często natural-nymi cechami obronnymi terenu. O kształcie decydował po-nadto materiał i biegłość budowniczych.
Okres wojen husyckich - w XV wieku - długotrwałych i wyczerpujących na ziemiach Śląska Opolskiego spowodował, że wiele warowni bezpowrotnie zostało zniszczonych. Nie ma już prawie śladów po zamkach w Jamnej, Gryzowie, Kluczbor-ku, Starych Kolniach, Wierzbnie, Więcemierzycach i Żelaznej. Rozwój budownictwa renesansu silnie zaważył na ukształtowa-niu zamków. Na dawnym zrębie surowych i zwartych budowli średniowiecznych wyrosły zamki - pałace, zdobne logiami arka-dowymi i rzeźbami, otoczone często parkami. Powstają w tym czasie wspaniałe zamki - rezydencje, m.in. w Otmuchowie, Brzegu, Niemodlinie i Głogówku.
W XVIII wieku rozwój architektury zamkowej zostaje gwał-townie zahamowany. Szybkie zmiany techniki wojennej decy-dują o dalszej nieprzydatności zamków dla celów obronnych.. Na zrębie dawnych zamków wznosi się w XVIII wieku pałacyki - rezydencje podmiejskie (Biała Nyska), lub miejskie (Strzelce Opolskie), lecz nowopowstałe budowle nie są już obiektami o znaczeniu obronnym.
Wbrew pozorom braku przydatności nie kończy się jeszcze rola dawnych warowni. Malownicze ruiny, potężne mury o świetnej przeszłości stwarzające nastrój pełen powagi, zadumy i tajem-niczości, stają się podnietą i potrzebą człowieka romantyzmu. Popularna w XIX wieku powieść historyczna i historyczne ma-larstwo wskrzeszają dawne dzieje, nierozłącznie związane z zamkami. W XIX wieku datuje się również zainteresowanie społeczeństwa polskiego dla zamków pomników polskości na Śląsku Opolskim, znajdującym się pod panowaniem Prus.
Po roku 1945 znane dotąd z opisów, rycin i historii zamki Opolszczyzny użytkowane są w celach muzealnych, turystycz-nych i wypoczynkowych (Brzeg, Otmuchów i inne) - przy czym ciągłe są starania władz konserwatorskich o zachowanie ich w kształcie najbardziej czystym i zbliżonym do tego, jaki uformo-wały przeszłe epoki.
W ten sposób żyją nadal, podziwiane i bliskie społeczeństwu.
Z materiałów wystawy czynnej w 2000 r.




Copyright by Oleska Biblioteka Publiczna